Michalici

JĘDREK HAŁATEK – CHŁOPIEC, OD KTÓREGO ZACZĘŁA SIĘ HISTORIA „NA GÓRCE”

21-10-2026

facebook twitter
Opowiadanie historyczno-literackie inspirowane początkami dzieła wychowawczego bł. ks. Bronisława Markiewicza w Miejscu Piastowym w 1892 roku. JĘDREK HAŁATEK – CHŁOPIEC, OD KTÓREGO ZACZĘŁA SIĘ HISTORIA „NA GÓRCE”

W drodze na Podkarpacie

Była wiosna 1892 roku. Pociąg, który wiózł księdza Bronisława Markiewicza z dalekiej Italii na polską ziemię, pozostawiał za sobą kolejne stacje. Po latach spędzonych we Włoszech, u boku świętego Jana Bosko, kapłan wracał do ojczyzny z sercem pełnym nadziei, ale i z głębokim niepokojem o los ubogich dzieci.

Widział już, jak wielką moc ma mądre wychowanie. Wiedział, że dziecko, któremu poda się pomocną dłoń, może wyrosnąć na dobrego człowieka, nawet jeśli początek jego życia naznaczony był biedą, samotnością i krzywdą.

W marcu 1892 roku przybył do Miejsca, późniejszego Miejsca Piastowego, gdzie miał objąć obowiązki proboszcza. Nie przypuszczał jeszcze, jak wielkie dzieło przyjdzie mu tam rozpocząć.

Kiedy dotarł na stację kolejową w Targowiskach, czekała go dalsza droga. Trzeba było dostać się do parafii, położonej pośród podkarpackich wzgórz, pól i niewielkich wiosek. Ksiądz Markiewicz wsiadł więc do dorożki, która miała zawieźć go do Miejsca.

Woźnica ruszył przed siebie. Koła turkotały na nierównej drodze, koń parskał, a wiosenny wiatr poruszał gałęziami przydrożnych drzew. Z każdym kilometrem coraz wyraźniej rysował się przed podróżnym krajobraz rodzinnej ziemi.

Ksiądz patrzył na mijane domostwa. Dostrzegał ludzi pracujących na polach, kobiety wracające z wodą, dzieci biegające po podwórkach. Wiedział, że za wieloma z tych drzwi kryje się ciężka codzienność: brak chleba, choroby, niedostatek i troska o jutro.

Myślał szczególnie o najmłodszych. O tych, którzy nie mieli rodziców, o tych, których nikt nie przytulał, i o tych, którzy od najwcześniejszych lat musieli sami walczyć o przetrwanie.

Spotkanie przydrożnego chłopca

Dorożka przemierzała kolejne odcinki drogi, kiedy woźnica zauważył przy jej skraju małego chłopca.

Dziecko stało samotnie, w skromnym, zniszczonym ubraniu. Miało zabłocone buty, a jego twarz zdradzała zmęczenie. Nie wyglądało na kogoś, kto beztrosko spędza dzień na zabawie. Raczej na chłopca, którego życie zbyt wcześnie nauczyło troski o własny los.

Ksiądz Markiewicz poprosił woźnicę, aby się zatrzymał.

— Chłopcze, jak masz na imię? — zapytał łagodnie, wysiadając z dorożki.

— Jędrek, proszę księdza — odpowiedział cicho.

Był to Jędrek Hałatek.

Kapłan spojrzał na niego z życzliwością. Nie widział w nim zawady na drodze ani dziecka, od którego należałoby się odwrócić. Widział człowieka, któremu być może nikt dotąd nie powiedział, że jego życie jest ważne.

— A dokąd idziesz, Jędrku? — zapytał.

Chłopiec spuścił wzrok. Nieśmiało opowiedział o swojej biedzie i o tym, jak trudno jest mu znaleźć miejsce, w którym mógłby poczuć się bezpiecznie. Nie miał wiele. Nie mógł też liczyć na to, że każdy dzień przyniesie mu coś dobrego.

Ksiądz słuchał uważnie. Nie przerywał. Wiedział, że czasem najważniejszą pomocą jest pozwolić drugiemu człowiekowi opowiedzieć o swoim cierpieniu.

Po chwili zapytał:

— A chciałbyś mieć dom, w którym znalazłbyś chleb, naukę, pracę i ludzi, którzy będą się o ciebie troszczyć?

Chłopiec podniósł głowę. W jego oczach pojawiło się niedowierzanie.

— Czy takie miejsce naprawdę istnieje, proszę księdza?

— Powinno istnieć — odpowiedział kapłan. — I jeżeli Pan Bóg pozwoli, będziemy się starali takie miejsce stworzyć.

Nie była to obietnica łatwa do spełnienia. Ksiądz Markiewicz nie dysponował wielkimi pieniędzmi ani gotowym zakładem. Miał jednak coś, czego nie da się kupić: głęboką wiarę, doświadczenie wychowawcze i gotowość do poświęcenia własnego życia dla dzieci.

W tej opowieści spotkanie z Jędrkiem staje się symbolem chwili, w której wielka idea przybiera konkretną postać. Bo dzieło miłosierdzia zaczyna się nie od murów i dokumentów, lecz od dostrzeżenia jednego człowieka.

Nowy dom w Miejscu Piastowym

Kiedy ksiądz Markiewicz dotarł do Miejsca Piastowego, rozpoczął zwyczajną pracę proboszczowską. Jednak jego serce nie pozwalało mu ograniczyć się tylko do obowiązków parafialnych.

Widział biedę mieszkańców i opuszczenie wielu dzieci. Pamiętał naukę świętego Jana Bosko, który pokazywał, że młody człowiek potrzebuje nie tylko jedzenia i ubrania, lecz także zaufania, cierpliwości, nauki oraz dobrego przykładu.

Dlatego zaczął przyjmować ubogich chłopców na plebanię.

Nie było tam luksusów. Brakowało odpowiednich pomieszczeń, pieniędzy i sprzętów. Mimo to chłopcy mogli znaleźć dach nad głową, posiłek, modlitwę, naukę oraz zajęcie, które przygotowywało ich do samodzielnego życia.

Z czasem plebania zaczęła przypominać prawdziwy dom wychowawczy. Chłopcy uczyli się obowiązkowości, pomagali w gospodarstwie, pracowali w ogrodzie i poznawali rzemiosło. Nie chodziło jedynie o to, by przeżyli kolejny dzień. Ksiądz chciał, aby odzyskali godność i uwierzyli, że mogą mieć dobrą przyszłość.

Wśród tych, których wspominano w opowieści o początkach dzieła, szczególne miejsce zajmuje Jędrek Hałatek — symbol pierwszego chłopca, któremu otwarto drogę do nowego życia.

Można sobie wyobrazić, jak po pewnym czasie Jędrek siedzi przy wspólnym stole, trzymając w dłoniach miskę ciepłej strawy. Nie musi już zastanawiać się, gdzie spędzi noc. Może słuchać innych chłopców, uczyć się, pracować i po raz pierwszy od dawna poczuć, że jest komuś potrzebny.

A ksiądz Markiewicz patrzy na swoich wychowanków i rozumie, że podjął zadanie, które będzie wymagało od niego całkowitego oddania.

Z plebanii na Górkę

Liczba chłopców rosła. Skromna plebania nie wystarczała już, aby zapewnić wszystkim odpowiednie warunki. Ksiądz Markiewicz wiedział, że trzeba pomyśleć o większym domu.

W 1897 roku rozpoczął budowę drewnianego zakładu wychowawczego na wzniesieniu nazywanym Górką. Miał on służyć stu chłopcom. Rok później ruszyła budowa dużego, murowanego domu, który z czasem nazywano Białym Domem lub domem o stu oknach.

Górka stawała się miejscem nadziei.

Nie była jedynie budynkiem, w którym mieszkali chłopcy. Była znakiem, że nawet z niewielkiego początku może wyrosnąć wielkie dzieło, jeśli u jego podstaw leżą miłość, konsekwencja i praca.

Ksiądz Markiewicz chciał wychowywać ludzi uczciwych, pracowitych i odpowiedzialnych. Uważał, że należy przygotować młodzież zarówno do życia religijnego i społecznego, jak i do konkretnego zawodu. Dlatego rozwijano naukę szkolną, pracę w gospodarstwie i warsztaty rzemieślnicze.

Z czasem dzieło w Miejscu Piastowym stało się kolebką działalności michalickiej i dało początek rozwojowi kolejnych placówek wychowawczych.

A gdyby ktoś zapytał, od czego wszystko się zaczęło, można by opowiedzieć historię o kapłanie, który wracał do ojczyzny, o dorożce jadącej podkarpacką drogą i o ubogim chłopcu, którego los nie pozostał mu obojętny.

Dziedzictwo Jędrka

Minęły lata. Zmieniały się pokolenia wychowanków, powstawały nowe warsztaty, szkoły i domy. Na Górce wzniesiono później również świątynię, która stała się ważnym miejscem pamięci o bł. Bronisławie Markiewiczu.

Najważniejsze jednak pozostawało to samo: dziecko nie może być pozostawione samo sobie tylko dlatego, że urodziło się w biedzie.

W tej opowieści Jędrek Hałatek pozostaje uosobieniem wszystkich chłopców, którzy przychodzili do księdza Markiewicza bez majątku, bez pewności jutra i bez wiary we własne możliwości. Każdy z nich potrzebował nie tylko dachu nad głową, ale także kogoś, kto dostrzeże w nim przyszłego dorosłego człowieka.

Ksiądz Bronisław Markiewicz nie obiecywał im życia bez trudności. Pokazywał, że poprzez modlitwę, naukę, pracę i wzajemną pomoc można budować lepszą przyszłość.

I właśnie dlatego historia „Na Górce” jest czymś więcej niż opowieścią o dawnym zakładzie wychowawczym. Jest opowieścią o tym, że wielkie dzieła często zaczynają się od jednego spotkania, jednego wyciągniętego ramienia i jednej decyzji, by nie przejść obojętnie obok ludzkiej biedy.

Bo czasem wystarczy zatrzymać dorożkę przy drodze, aby rozpoczęła się historia, która przetrwa pokolenia.

P.S Tekst jest rekonstrukcją literacką, a nie dosłownym zapisem wydarzeń. W szczególności dialogi, wygląd chłopca i przebieg spotkania zostały stworzone na potrzeby opowiadania. Nie udało mi się potwierdzić w odnalezionych źródłach pierwotnych dokładnego przebiegu spotkania Jędrka Hałatka z księdzem Markiewiczem ani tego, że miało ono miejsce właśnie przy drodze ze stacji w Targowiskach.

 

Zebrał i  opracował ks. KW na podstawie:

  1. Gmina Miejsce Piastowe – „Patron”: informacje o przybyciu ks. Bronisława Markiewicza do Miejsca Piastowego 24 marca 1892 roku i jego działalności wychowawczej.
  2. MZSP – „Początki zakładu wychowawczego”: informacje o pierwszych wychowankach, warunkach życia na plebanii oraz budowie zakładu na Górce.
  3. Roman Majka CSMA – „Materiały Karola Górskiego dotyczące bł. Bronisława Markiewicza i wychowanków…”: opracowanie naukowe dotyczące materiałów archiwalnych o Markiewiczu i jego wychowankach.
Zobacz galerię